1-8- پیشینه تحقیق در جهان9
1-9-کاربردهای پژوهش11
1-10- موانع پیش روی پژوهش11
1-11-روش و ابزار گردآوری داده‌ها11
1-12- نرم‌افزارهای مورداستفاده12
فصل دوم ـ مبانی نظری و پیشینه تحقیق13
2-1- مفهوم تعاون و شرکت‌های تعاون14
2-2-تعاونیهای تولید روستایی16
2-2-1 – تعریف تعاونیهای تولید روستایی16
2-2-2- اهداف شرکت‌های تعاونی و تعاونی‌های روستایی18
2-2-3- مزایای شرکتهای تعاونی‌های تولید روستایی19
2-3- نظریه‌های پیرامون تعاون22
2-3-1- رابرت اون23
2-3-2- فیلیپ بوشه23
2-3-3- دکتر ویلیام کینگ24
2-3-4- شارل فوریه:24
2-3-5- لوئی بلان:26
2-4- مکتب‌های مهم تعاونی26
2-4-1-مکتب تعاونی اسلام26
2-4-2- مکتب تعاونی مشترک‌المنافع27
2-4-3- مکتب کاپیتالیسم اصلاح‌شده27
2-4-4- مکتب ضابطه ی رقابتی28
2-4- 5- مکتب شولتز28
2-4-6- مکتب رایفایزن:28
2-5- تاریخچه تعاونی‌ها30
2-6- تاریخچه تعاونی روستایی در ایران31
2-7- اصول تعاونی‌ها33
2-8- عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌های تولیدی35
2-9- تجارب تعاونی‌های روستایی در جهان41
2-9-1- تعاونی‌های روستایی در کشورهای پیشرفته41
2-9-1-1- تعاونی‌های کشاورزی در سوئیس41
2-9-1-2- تعاونی کشاورزی در آمریکا42
2-9-1-3- تعاونی کشاورزی هلند44
2-9-1-4- پرتغال:44
2-9-2- تعاونی‌های روستایی در کشورهای جهان سوم45
2-9-2-1- تعاونی تولیدی در چین45
2-9-2-2- تعاونی‌های روستایی در ترکیه46
2-9-2-3- مکزیک:47
2-9-2-4- اندونزی48
2-9-2-5- تعاونی کشاورزی در مجارستان50
2-9-2-6-تعاونی در ویتنام51
2-9-2-7- تعاونی کشاورزی در پاکستان52
2-10- تعاون و کارآفرینی55
2-11-تعاون و سرمایه اجتماعی57
2-12- توانمندسازی59
2-12-1- مفهوم توانمندسازی59
2-12-2- رویکردهای توانمندسازی60
2-12-3- تبیین رابطه بین توانمندسازی روانشناختی و تعاونی‌های تولیدی63
فصل سوم: روش‌شناسی تحقیق و معرفی محدوده مورد مطالعه73
3-1- مقدمه74
3-2- مدل مفهومی تحقیق74
3-3- روش‌شناسی تحقیق76
3-4- فرضیات تحقیق76
3-5 – متغیرهای تحقیق:77
3-6 – عملیاتی کردن متغیرهای تحقیق:77
3- 7 – جامعه آماری78
3-8 – حجم نمونه79
3-9 – روش گردآوری اطلاعات80
3- 10 – طراحی پرسشنامه تحقیق؛ شناسایی روایی و پایایی آن81
3-11 – مقیاس‌های سنجش به‌ کار برده شده در این تحقیق81
3-12- روایی پرسشنامه81
3-13- پایایی پرسشنامه81
3-14 – تجزیه‌وتحلیل داده‌ها82
3-15 – موقعیت جغرافیایی و سیاسی استان اردبیل82
3-16- اقلیم، آب‌وهوا83
3-17 – پیشینه تاریخی83
3-18 – مذهب و زبان84
3-19 -جمعیت استان اردبیل84
3-20 – موقعیت جغرافیایی و سیاسی شهرستان نمین86
3-21- مشخصات انسانی شهرستان نمین88
3-22 -موقعیت طبیعی89
3-23 -. مشخصات جغرافیایی89
3-24 . پیشینه تاریخی89
3-25- فرهنگ و آداب‌ورسوم و قومیت‌ها90
3-26- ویژگی‌های روستاهای شهرستان نمین90
4-1- مقدمه93
4-2- یافته‌های توصیفی تحقیق93
4-2-1- مشخصات فردی پاسخگویان93
4-2-1-1- جنسیت93
4-2-1-2- سن94
4-2-1-3- میزان تحصیلات95
4-2-1-4- وضعیت اشتغال96
4-2-1-5- نوع شغل97
4-2-1-6- وضعیت تأهل98
4-2-1-7- مدت سکونت در روستا98
4-2-1-8- فاصله تا نزدیک‌ترین شهر99
4-2-1-9- موقعیت قرارگیری روستا ازنظر جغرافیایی100
4-2-1-10- وضعیت عضویت در تعاونیها101
4-2-1-11- دیدگاه پاسخ گویان نسبت به شرکت های تعاونی تولید102
4-2-2- متغیرهای توانمندسازی روانشناختی102
4-2-2-1- متغیر خود تعیینی102
4-2-2-2- متغیر شایستگی103
4-2-2-3- متغیر معنی‌داری104
4-2-2-4- متغیر تأثیر106
4-2-2-5- متغیر اعتماد107
4-3- نتایج استنباطی تحقیق110
4-3-1- نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون111
4-3-2- نتایج رگرسیون چند متغیره112
4-3-3- نتایج حاصل از آزمون T مستقل113
4-4- نتیجه گیری وارائه پیشنهادات114
4-4-1-نتایج حاصل از تبیین نظری114
4-4-2- نتایج حاصل از یافته های توصیفی تحقیق115
4-4-3- نتایج حاصل از یافته های تبیینی117
4-4-3-1- فرضیه اصلی117
4-4-3-2- فرضیه اول118
4-4-3-3- فرضیه دوم118
4-4-3-4-فرضیه سوم119
4-4-3-5- فرضیه چهارم120
4-4-3-6- فرضیه پنجم121
4-5- پیشنهاد‌ها121
4-6- پیشنهاد برای تحقیقات آتی122
منابع124
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول (3-1): شاخص‌ها و گویه های متغیرهای تحقیق78
جدول (3-2): جامعه آماری تحقیق79
جدول (3-3): تعداد جمعیت استان طی سال‌های 1375 تا 1390 به تفکیک جنس85
جدول (3-4): تعداد جمعیت استان طی سال‌های 1375 تا 1390 به تفکیک مناطق85
جدول (3-5): تعداد جمعیت شهرستان به تفکیک مناطق و جنسیت و مقایسه آن با کل استان87
جدول (3-6): نرخ باسوادی شهرستان نمین به تفکیک مناطق و جنسیت در سال 139088
جدول (7-3): اطلاعات نیروی انسانی شهرستان نمین بر اساس سرشماری 139088
جدول (3-8): تقسیمات سیاسی شهرستان نمین و مقایسه آن با کل استان88
جدول (4-1) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب جنسیت93
جدول (4-2) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب سن94
جدول (4-3) توزیع فراوانی پاسخگویان برحسب میزان تحصیلات95
جدول (4-6) توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب وضعیت تأهل98
جدول (4-7) توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب مدت سکونت در روستا99
جدول (4-8) توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب فاصله تا نزدیک‌ترین شهر99
جدول (4-9) توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب موقعیت قرارگیری روستا ازنظر جغرافیایی100
جدول (4-10) توزیع فراوانی پاسخ گویان برحسب وضعیت عضویت در تعاونی101
جدول (4-12) شاخص‌های مرکزی و پراکندگی دیدگاه پاسخگویان نسبت به شرکت‌های تعاونی102
جدول (4-11) شاخص‌های مرکزی و پراکندگی توانمندسازی روان شناختی108
جدول (4-13) درصد فراوانی، میانگین و انحراف معیار متغیرهای توانمندسازی روان شناختی109
جدول (4-13) نتایج آزمون کولمگروف-اسمیرنوف جهت تعیین نرمال بودن توزیع متغیرهای تحقیق110
جدول (4-14) نتایج ضریب همبستگی پیرسون برای شاخص‌های توانمندسازی روان شناختی111
جدول (4-15) نتایج ضریب رگرسیون چندمرحله‌ای مؤلفه‌های توانمندسازی روان شناختی با تشکیل تعاونی‌های تولیدی روستایی112
جدول (4-16)میانگین و انحراف معیار توانمندسازی روان شناختی افراد عضو و غیر عضو تعاونی‌های تولید روستایی113
جدول (4-17) نتایج آزمون T با دو گروه مستقل جهت مقایسه میانگین توانمندسازی روان شناختی افراد عضو و غیر عضو تعاونی‌های تولید روستایی114
فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار (3-1) تعداد جمعیت استان طی سال‌های 1375 تا 1390 به تفکیک جنس85
نمودار (3-2): تعداد جمعیت استان طی سال‌های 1375 تا 1390 به تفکیک مناطق86
نمودار (4-1) جنسیت پاسخگویان94
نمودار (4-2) سن پاسخ گویان95
نمودار (4-3) میزان تحصیلات پاسخ گویان96
نمودار (4-4) وضعیت اشتغال پاسخ گویان96
نمودار (4-5) نوع شغل پاسخ گویان97

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

نمودار (4-6) وضعیت تأهل پاسخ گویان98
نمودار (4-7) مدت سکونت در روستا99
نمودار (4-8)فاصله پاسخ گویان تا نزدیک‌ترین شهر100
نمودار (4-9) موقعیت قرارگیری روستا ازنظر جغرافیایی101
نمودار (4-10) وضعیت عضویت پاسخ گویان در تعاونی101
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل (2-1) اصول تعاونی‌ها35
شکل (2-2) شرایط موفقیت شرکت‌های تعاونی38
شکل (2-3) رویکردهای توانمندسازی61
شکل (3-1) مدل مفهومی تحقیق75
شکل (4-1) اهمیت نسبی متغیر های توانمندسازی روانشناختی (مستقل) در تشکیل تعاونی‌های تولیدی113
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1-مقدمه
جوامع بشری از دیرباز فعالیت‌های روزمره خود را برای رسیدن به نتایج مطلوب‌تر به اشتراک و تعاون می‌گذاشتند. در بسیاری از موارد جز مشارکت و تعاون، ادامه حیات در جوامع بسیار مشکل بوده است. نهضت تعاون به عنوان یک‌راه حل اساسی، نشانه‌ای از عزم گروه‌های انسانی برای مواجهه با نارسایی‌ها و مشکلات جامعه است . هرچند که با گذشت زمان شکل تعاون و مشارکت بین جوامع با فراز و نشیب همراه بوده است. با این حال امروزه نیز پیش برد بهتر امور و فعالیت‌های مختلف با مشارکت و همکاری، افراد، تجربه‌ها، تخصص‌ها و سرمایه‌ها میسر است . در غیر این صورت لازم است هزینه و زمان بسیاری صرف شود و سرانجام نیز اهداف موردنظر محقق نخواهند شد. هرچند از تعاون بیش از هر چیز به‌عنوان سامان دهنده فعالیت‌های اقتصادی و از ارکان نظام اقتصادی نام برده می‌شود، اما لازم به یادآوری است مباحثی همچون میزان همکاری اعضاء، نوع رقابت بین افراد و …، که بر خواسته از رفتارهای فردی و گروهی است، در موفقیت یا عدم موفقیت تعاونی‌ها نقشی اساسی بر عهده دارد که هیچ سرمایه مادی قابلیت جایگزینی با آن را ندارد . ازاین‌رو توانمندی‌های روانی افراد در این امر نقش مهمی می‌تواند داشته باشد. در شهرستان نمین نیز وجود عواملی چند که مربوط به توانمندسازی روانی روستاییان می‌شد باعث شده بود تا فعالیت تعاونی‌ها متناسب با اهداف مورد نظرشان ادامه نداشته باشد. ازاین‌رو بر آن شدیم تا به بررسی این مسئله بپردازیم.
1-2 بیان مسئله
امروزه تعاونی‌های در بسیاری از کشورهای جهان به ‌عنوان یک ابزار مهم در جهت مشارکت توده‌ی مردم در بهره‌مندی از منافع توسعه‌ی اقتصادی جایگاه بسیار بالایی دارند. در دنیای سرمایه‌داری غرب تعاونی‌ها نه‌تنها نقش بالایی در مدیریت فعالیت‌های اقتصادی بر عهده ‌دارند، بلکه روزبه‌روز بر اهمیت آن‌ها در جامعه افزوده می‌شوند. امروزه اکثر کشورها با برنامه‌های آموزشی متنوّع سعی در ارتقای فرهنگ تعاون به‌عنوان یک ضرورت اجتماعی ـ اقتصادی در مسیر توسعه‌ی اجتماعی ـ اقتصادی جوامع دارند. این ایده که سرمایه‌های انسانی جامعه از طریق همکاری‌های ارادی افراد تولید و تغذیه می‌شوند به شدّت گسترش یافته تقویت می‌شود. دراین‌ارتباط تعاونی‌های ارادی افراد که روحیه‌ی همکاری، همدلی، مسئولیت‌پذیری و هماهنگی را برای رسیدن به اهداف مشترک مبتنی بر نفع و فایده را گسترش می‌دهد، نقش مهمی را در ارتقای سرمایه‌های انسانی جامعه دارد.
بدون شک دستیابی به درجاتی از رشد و توسعه اقتصادی که متضمن ارتقای سطح کیفی زندگی همه مردم باشد اولویت اصلی تمام کشورها و ازجمله کشور ما به شمار می‌رود. در این میان توسعه مناطق روستایی از اهمیت و جایگاه خاصی برخوردار است. بررسی شواهد تاریخی نشان می‌دهد که انسان همواره به فعالیت‌های گروهی و رفتار تعاون گونه نسبت به همنوعان خود نیاز دارد. ضرورت این امر موجب پیدایش و تداوم تشکلی در زندگی گردیده است، که امروزه تعاونی نام گرفته است. تعاونی‌ها ثابت کرده‌اند که یکی از بهترین جلوه‌های مشارکت سازمان‌یافته مردم در امور اجتماعی و اقتصادی می‌باشند، زیرا تعاونی‌ها ازجمله تشکل‌هایی هستند که با سرمایه و مدیریت مردم تشکیل می‌شوند و منافع و امتیازات حاصل از آن‌ها نیز نصیب خود مردم می‌گردد. (شیخی، 1388: 34).
با توجه به ناکارآمدی نظام خرده دهقانی در ایجاد تحرک و پویایی در بخش کشاورزی، بخش تعاونی و به‌خصوص تعاونی‌های تولید ابزار مناسبی برای بهبود وضعیت کشاورزی است. تعاونی‌های تولید درباز توزیع منافع حاصل از رشد بخش کشاورزی، ایجاد اشتغال پویا و مولد، توسعه مشارکت مردمی در بخش کشاورزی، پایین آوردن ریسک سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی، کاهش هزینه‌های دولتی در تولید و … نقش مؤثر و منحصربه‌فردی ایفای می‌نمایند. پژوهش‌های انجام‌شده در خصوص تعاونی‌ها نشان می‌دهد بهره‌وری سرمایه در شرکت‌های تعاونی به‌مراتب بیش از بخش خدمات و خصوصی است (معاونت پژوهش، آموزش و ترویج وزارت تعاون، 1379: 67). رکن شکل‌دهی تعاونی‌های روستایی به‌عنوان یکی از نمونه‌های فعالیت‌های گروهی، مشارکت داوطلبانه و فعال روستاییان است. مشارکت، درگیری ذهنی و عاطفی اشخاص در موقعیت‌های گروهی است که آنان را برمی‌انگیزد تا برای دستیابی به هدف‌های گروهی یکدیگر را یاری دهند و در مسئولیت کار شریک شوند.
به نظر می‌رسد تنها میزان سرمایه در تشکیل تعاونی‌ها یا رونق گرفتن آن‌ها مؤثر نمی‌باشد، بلکه میزان انگیزه، دانش و معلومات، طرز فکر، محافظه‌کار نبودن یا نوآور بودن، مسئولیت‌پذیر بودن، اعتماد، شایستگی، رقابت اقتصادی، امور سازمانی و فنی که مستقیماً با مسائلی از قبیل مدیریت، آموزش، منابع مالی و… در ارتباط نزدیک است و همین‌طور محیط سیاسی و اجتماعی و اداری نیز بر گرایش روستاییان برای شرکت در فعالیت‌های تعاونی تأثیر دارد. (طاهر خانی و همکاران، 1382: 53). ذکر این نکته لازم است امروزه استفاده از توانایی و استعداد درونی روستاییان یکی از شیوه‌های مناسب رسیدن به هدف است؛ که می‌تواند در قالب رویکرد توانمندسازی و ظرفیت‌سازی بروز کند (حیدری ساربان، 1390: 23). منشأ اصلی مزیت رقابتی در فناوری نهفته نیست، بلکه در فداکاری، کیفیت، تعهد و توانایی نیروی کار ریشه دارد. از مهم‌ترین منابع هر سازمانی می‌توان به نتایج حاصل از تحرک و خلاقیت کارکنان آن اشاره کرد و توانمندسازی محرک جدید این محیط کاری در حال رشد است (فراهانی و همکاران.1390. 42).
در همین راستا یکی از برنامه‌های توسعه پایدار روستایی تشکیل تعاونی‌های تولیدی است که امروزه با مشکل نیروی انسانی کارآمد مواجهه هستند. در بحث تشکیل تعاونی‌ها و عضویت در آن‌ها در مناطق روستایی برنامه‌های خاصی اجرا نگردیده است. ازاین‌رو نداشتن آگاهی‌های کافی و لازم از سوی روستاییان سبب شده است تا در خصوص عضویت در تعاونی‌های تولید روستایی با احتیاط عمل کنند یا حتی علاقه‌ای نشان ندهند؛ که عمده دلیل آن نداشتن آگاهی از مزایای تعاونی‌ها و چگونگی فعالیت در آن و میزان تأثیرگذاری در زندگی خود با اعتماد به همکاران با فعالیت‌های مشارکتی در قالب تعاونی‌ها است؛ در شهرستان نمین نیز از گذشته تعاونیهای مختلفی به وجود آمده اند و از نظر اکولوژیکی در شرایط خوبی قرار گرفته اند که می توانند زمینه مناسبی برای توسعه فراهم نمایند؛ ولی در سالهای اخیر در این شهرستان یک سری مسائل و اتفاقاتی از جمله پایین بودن دانش و مهارت روستاییان و کافی نبودن آموزش روستاییان در تمامی ابعاد میزان عضویت روستاییان در تشکلهای تعاونی را با مشکل مواجه ساخته است. همچنین تعاونیهایی که قبلا به وجود آمده بودند نتوانسته اند به اهداف مورد نظرشان برسند و میزان عضوگیریهای جدیدشان با مشکل مواجهه شده است.که مطالعه اسناد و مدارک نشان می‌دهد که ارتقای توانمندیهای اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیکی و … میتواند زمینه و بستر لازم را جهت عضویت در تعاونیهای تولید روستایی فراهم سازد. زیرا توانمندسازی روستاییان در ابعاد مختلف بخصوص بعد روانشناختی زمینه‌ای را فراهم می‌آورد تا بیشتر درگیر فعالیت‌های تعاونی‌ها شوند. لذا باوجود این مشکلات بر آن شدیم تا به بررسی نقش توانمندسازی روانشناختی در تشکیل تعاونی تولید روستایی در شهرستان نمین بپردازیم؛ که برای انجام این پژوهش سؤالاتی به شرح زیر مطرح می‌گردد.
1-3 سؤالات پژوهش:
1- آیا بین توانمندسازی روانشناختی و تشکیل تعاونی‌های تولیدی در مناطق روستایی رابطه وجود دارد؟
1-1- آیا بین احساس خود تعیینی و تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی رابطه وجود دارد؟
2-1- آیا بین احساس معنی‌داری و تشکیل تعاونی‌های تولید رابطه وجود دارد؟
3-1- آیا بین احساس تأثیر و تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی رابطه وجود دارد؟
4-1- آیا بین احساس اعتماد و تشکیل تعاونی‌های تولید رابطه وجود دارد؟
5-1- آیا بین احساس شایستگی و تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی رابطه وجود دارد؟
1-4 اهداف پژوهش
هدف کلی این پژوهش بررسی نقش توانمندسازی روانشناختی بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی می‌باشد.
1-4-1- اهداف جزئی پژوهش
در این پژوهش سعی بر آن شده است تا اهداف جزئی زیر مورد بررسی قرار بگیرد.
1- بررسی نقش توانمندسازی روانشناختی بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
2- بررسی نقش احساس خود تعیینی بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
3- بررسی نقش احساس معنی‌داری بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
4- بررسی نقش احساس تأثیر بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
5- بررسی نقش احساس اعتماد بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
6- بررسی نقش احساس شایستگی و تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی.
1-5- تعریف متغیرهای تحقیق
1-5-1- تعاونی تولید1

انجمنی مستقل و متشکل از افرادی است که به‌طور داوطلبانه برای تأمین نیازهای مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اعضاء تأسیس شده و فعالیت خود را با مشارکت و با مدیریت دموکراتیک به اجرا درمی‌آورد.
1-5-2-توانمندسازی روانشناختی2
توانمندسازی نیروی انسانی مفهومی روان شناختی است که به حالات، احساسات و باور افراد به شغل و سازمان مربوط می‌شود و به‌عنوان فرایند افزایش انگیزش درونی تعریف شده است که دارای 5 بعد احساس شایستگی (خودکارآمدی)، احساس خودمختاری (داشتن حق انتخاب)، احساس مؤثر بودن (اثرگذاری)، احساس معنی‌دار بودن (ارزشمندی) و احساس اعتماد (امنیت) می‌باشد.
1-5-3- احساس شایستگی3
وقتی افراد توانمند می‌شوند، احساس خودکفایتی می‌کنند، یعنی احساس می‌کنند توانایی و مهارت لازم را برای انجام موفقیت‌آمیز یک کار دارند. چنین احساسی تعیین می‌کند آیا افراد برای انجام دادن کاری دشوار خواهند کوشید و پشتکار خواهند داشت یا خیر (Bandura.1986: 32)
1-5-4- احساس معنادار بودن4
افراد توانمند احساس معنادار بودن می‌کنند. آن‌ها هدف یا فعالیتی را که به آن اشتغال دارند، ارزشمند می‌دانند. آرمان‌ها و استانداردهایشان با کاری که انجام می‌دهند، سازگار است. افراد توانمند در مورد کاری که انجام می‌دهند، دقت می‌کنند و به آن باور دارند و به دلیل انجام آن احساس هویت می‌کنند (Benins & Nanus,1985: 54).
1-5-5- احساس خود تعیینی5
خود تعیینی به معنی احساس داشتن حق انتخاب در انجام وظایف شخصی است. چنین اشخاصی خود را افرادی ایجادگر و خودآغاز می‌بینند و می‌توانند به میل خود اقدامات ابتکاری انجام دهند، تصمیم‌های مستقل بگیرند و افکار جدید را به آزمون بگذارند. (Vogt & Murrell, 1990: 18)
1-5-6- احساس تأثیرگذار بودن6
افراد توانمند احساس کنترل شخصی بر نتایج دارند. آنان بر این باورند که می‌توانند با تأثیرگذاری بر محیطی که در آن کار می‌کنند، تغییر ایجاد کنند (Dover. 1999: 24).
1-5-7- احساس داشتن اعتماد به دیگران7
افراد توانمند احساس می‌کنند که با آنان منصفانه رفتار خواهد شد. آن‌ها اطمینان دارند که نتیجه‌ی نهایی کارهایشان، نه آسیب و زیان، که عدالت خواهد بود. به‌بیان‌دیگر، این اعتماد به معنی داشتن احساس امنیت شخصی است (Mishra. 1992: 65. ).
1-6- ضرورت انجام پژوهش
در عصر ما تعاون یک اهرم مناسب برای توسعه‌ی اقتصادی است که می‌تواند همگام با سیاست‌های دولت در بهبود شرایط کار، زندگی، تولید، ارتقای سطح درآمد و بهبود وضعیت اجتماعی مردم مؤثر باشد. در بحث توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی روستایی توجه به خود روستاییان و برنامه‌های موردنظرشان از اهمیت خاصی برخوردار است. یکی از این برنامه‌های تشکیل تعاونی‌های تولیدی می‌باشد که نقش مهم و بسزایی در توسعه روستایی دارد. تعاونی‌های تولیدی به‌عنوان ابزاری برای فعالیت مشترک روستاییان جهت رسیدن به اهداف موردنظر، ایجاد اشتغال، درآمدزایی، تولیدات روستایی و…نقش تعیین کننده‌ای ایفا می‌کنند. لذا تشکیل تعاونی‌های تولید به‌عنوان ابزاری برای رسیدن به اهداف موردنظر است؛ که عواملی در ایجاد تعاونی‌ها دخیل هستند. در این میان نقش افراد و ویژگی‌های روانشناختی آن‌ها حائز اهمیت می‌باشد. از این‌ رو توانمندسازی روانشناختی به‌عنوان یک امر مهم می‌تواند نقشی تعیین‌کننده در تشکیل تعاونی‌های تولیدی در روستا داشته باشد. ضرورت امر ایجاب می‌کند تا به بررسی این عامل در تشکیل تعاونی‌ها پرداخته شود.
1-7- پیشینه پژوهش در ایران
در خصوص تعاونی‌های تولید روستایی تحقیقات فراوانی صورت گرفته است که بیشتر در خصوص شرایط تشکیل تعاونی‌ها یا عوامل مؤثر در موفقیت تعاونی‌ها بحث گردیده است و تحقیقی مشابهی با موضوع موردبحث این پژوهش صورت نگرفته است. با این وجود به مطالعات انجام‌شده مرتبط با این موضوع پرداخته می‌شود.
حیدری ساربان (1390) در تحقیقی تحت عنوان “بررسی عوامل مؤثر بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی در محدوده‌ی استان اردبیل” به این نتیجه دست‌ یافت که عوامل ترویجی (آگاه‌سازی) بیشترین تأثیر را در میزان تشکیل تعاونی‌های تولیدی در مناطق روستایی داشته و در مرحله بعد عوامل اجتماعی، اقتصادی و محیطی به ترتیب از عوامل تأثیرگذار در تشکیل تعاونی‌های تولیدی در مناطق روستایی بوده است. در مطالع دیگری، حیدری ساربان (1390) در مطالعات دیگری نشان می‌دهد بین ابعاد شایستگی، اثرگذاری، معنی‌داری و خود تعیینی با متغیر کارآفرینی رابطه مثبت و معنی‌دار وجود دارد. همچنین در تحقیق دیگری، حیدری ساربان (1391) با عنوان بررسی عوامل مؤثر بر موفقیت تعاونی‌های تولید روستایی در شهرستان پارس‌آباد، مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر موفقیت تعاونی‌های تولیدی در مناطق روستایی را بهبود مدیریت داخلی، توانمندی‌های مشارکتی و انگیزشی، بهبود توانمندی‌های اقتصادی و در نهایت بهبود آموزش و نظارت می‌داند. طاهر خانی (1384) در تحقیق خود با عنوان “عوامل مؤثر بر گرایش روستاییان به تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی” به این نتیجه رسید که از میان عوامل اجتماعی، تأثیر وضعیت سکونت (بومی یا غیر بودن روستاییان)، نقش دولت، نقش مشارکت و آگاهی و از میان عوامل اقتصادی تأثیر وضعیت شغل، نوع شغل، ریسک‌پذیری، بر تشکیل تعاونی‌های تولید روستایی مؤثر بوده است. تقوی (1382) در مطالعات به این نتیجه دست‌یافت که میان متغیرهای هم‌سودی هیئت‌مدیره، حس مسئولیت‌پذیری، ضعف مدیریت، رابطه با سازمان‌ها، ضعف بنیه مالی، تخصص هیئت‌مدیره، سواد و مدرک تحصیلی افراد و نظارت مسئولین با موفقیت شرکت‌های تعاونی تولیدی رابطه وجود دارد. همچنین نکویی (1391) در تحقیق خود تحت عنوان “بررسی عوامل مؤثر بر میزان مشارکت اعضاء در مدیریت تعاونی‌های روستایی” به این نتیجه دست‌یافت که میزان شرکت در دوره‌های آموزشی (توانمندسازی)، میزان رضایت از عملکرد تعاونی، نگرش مثبت به تعاون و میزان شناخت از اصول تعاون و سطح تحصیلات اعضای از عوامل مؤثر بر مشارکت در تصمیم‌گیری‌های مدیریت تعاونی‌های روستایی هستند. همچنین نتایج تحقیقات صبوری و محمود زاده (1392) نشان می‌دهد که عوامل اجتماعی، عوامل اقتصادی، عوامل اداری، آشنایی با تعاونی‌ها، میزان آگاهی و برخورداری از آموزش، از عوامل مهم و مؤثر بر تمایل کشاورزان برای ایجاد تعاونی‌های تولید است. بر اساس مطالعه‌ی عنبری (1380) عوامل مؤثر بر موفقیت شرکت‌های تعاونی عبارت‌اند از مشارکت فعال کلیه‌ی اعضا در فعالیت‌های تجاری و نیز در مدیریت تعاونی‌ها، کمک فزاینده‌ی اعضاء در تأمین سرمایه‌ی سهمی برای تقویت بنیه‌ی مالی نهاد، اعمال رهبری و مدیریت پویا توسط هیئت‌مدیره شرکت‌ها، استقبال از شیوه‌های مدیریت پیشرفته همراه با استقرار یک موسسه قوی تعاونی بر پایه اصول تعاون، تنوع‌بخشی به کسب‌وکار متناسب با قابلیت‌های تجاری منطقه و نیز نیازها و توقعات اعضا و به‌ عبارت‌ دیگر، ارتباط شایسته میان تولید و بازاریابی، انسجام کارکردی مؤثر میان اعضا و شرکت تعاونی از یک سوء و میان شرکت و اتحادیه از سوی دیگر و تنظیم و برگزاری آموزش منظم تعاونی و برنامه‌های آموزشی برای اعضای هیئت‌مدیره و کارمندان تعاونی.
آقاجانی (1380) عواملی مانند شناخت و باور به تعاون، آگاهی ارکان، اعضاء و کادر اجرایی از امور شرکت و میزان برخورداری آن‌ها از آموزش‌های لازم را در موفقیت تعاونی‌ها ضروری بر می‌شمرد. در مطالعه‌ای دیگر، درویشی نیا (1378) موفقیت شرکت‌های تعاونی روستایی را به عواملی مانند میزان رضایتمندی اعضا از تعاونی، نگرش اعضا نسبت به تعاونی، آگاهی از شرکت تعاونی و مشارکت اعضا در این شرکت‌ها مرتبط می‌داند.
فراهانی (1386) در پژوهشی تحت عنوان ” بررسی رابطه بین عوامل روانشناختی توانمندسازی و کارآفرینی سازمانی کارشناسان ادارات تربیت‌بدنی دانشگاه ” پرداخته و به این نتیجه رسیده است که بین پنج عامل کلیدی روانشناختی و توانمندسازی که شامل احساس معنی‌دار بودن، احساس شایستگی، احساس خود تعیینی، احساس تأثیر و احساس اعتماد می‌باشد، با کارآفرینی سازمانی همبستگی مثبت و معنی‌داری وجود دارد.
1-8- پیشینه تحقیق در جهان
گارنوسکا8 (2011) در تحقیق خود نشان می‌دهد که وجود رهبران متخصص و حمایت و پشتیبانی مالی و فنی دولت و بالابردن درک و آگاهی کشاورزان از عوامل اصلی و کلیدی موفقیت تعاونی‌های تولیدی است. ماتیالو9 (2013) در نتایج تحقیقات خود ابراز داشت که آگاهی و دانش بالاتر باعث می‌شود کشاورزان تمایل بیشتری به عضویت در تعاونی‌ها داشته باشند که در میان عوامل مؤثر برافزایش آگاهی نزدیک بودن شرکت و مراکز تعاونی به محل سکونت افراد است که هرچقدر به مراکز تعاونی نزدیک‌تر باشند آگاهی بیشتری در خصوص تعاونی‌ها خواهند داشت و عامل دیگر سن افراد بود که جوانان به دلیل آگاهی و دانش بیشتر تمایل زیادی برای عضویت در تعاونی‌ها را دارند. وتمن و کمرون10 (1381) در تحقیقات خود به این نتیجه دست‌یافت‌اند که فعالیت‌هایی که دارای چاشنی معنی‌داری هستند، نوعی احساس هدفمند بودن، هیجان یا مأموریت داشتن برای افراد تعاونی ایجاد می‌کنند و به‌جای اینکه اشتیاق و نیروی افراد را هدر بدهند، منبعی از اشتیاق و نیرو برای آنان فراهم می‌آورند؛ که این امر سبب می‌شود افراد در تعاونی‌ها بیشتر درگیر برنامه‌ها شوند. لاک11 (1991) اظهار داشته است که احساس سودمندی و خود اثربخشی، تأثیر قوی و مستقیمی روی عملکرد دارد. همچنین گیت و میجل12 (1992) شواهد بسیاری ارائه کردند که بین احساس خود تعیینی و معیارهای متعدد عملکرد نظیر بهره‌وری، یادگیری، تحقق اهداف و درجه اجتماعی شدن و عضویت در نهادها رابطه مثبتی وجود دارد.
باندورا13 (1977) در تحقیق خود نشان داد که احساس شایستگی، رابطه مثبتی با رفتارهای سخت‌کوشانه، تلاش و پایداری در کارهای گروهی و مشارکتی که همه از جنبه‌های انگیزشی هستند بر عملکرد شغلی افراد در گروه‌ها تأثیر می‌گذارد.
تحقیقات توماس و تیمون14 (1994)، نیز نشان می‌دهد که خود تعیینی اثربخشی را افزایش می‌دهد و این افزایش از طریق ارتقای انگیزه افراد تعاونی صورت می‌گیرد. آن‌ها در پی یافتن چهارچوبی برای رسیدن به انگیزه درونی به این نتیجه رسیدند که افرادی که درباره چگونگی انجام کار و عضویت در یک ‌نهاد گروهی مثل تعاونی، حق انتخاب دارند از کسانی که استقلال شغلی کمتری داشتند، کاراتر بودند.
همچنین لیدن15 و همکاران (1993) به‌طور مشابه به این نتیجه دست‌یافت‌اند که افرادی که کنترل بیشتری روی تصمیمات مربوط به کار دارند، بسیار کاراتر از افرادی بودند که کنترل کمتری روی کار خود داشتند.
کانتر16 هم معتقد است که نه‌تنها عملکرد تعاونی با توانمندسازی اعضای آن بالا می‌رود، بلکه بهره‌وری آن نیز با افزایش سطح مهارت‌ها ارتقاء می‌یابد (فرهنگی،1382: 100).
1-9-کاربردهای پژوهش
از مهم‌ترین کاربردهای نتایج این پژوهش می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
1) نتایج حاصل این پژوهش می‌تواند شناخت درستی از میزان توانمندسازی روانشناختی در تشکیل تعاونی‌های تولیدی روستاهای شهرستان موردمطالعه در اختیار مسئولان و مدیران ادارات مختلف قرار دهد.
2) با توجه به جایگاه بالای توانمندسازی روانشناختی در میان صاحب‌نظران، انتظار می‌رود نتایج این پژوهش، بتواند افق‌های جدیدی را جهت موفقیت تعاونی‌های تولیدی بگشاید.
3) نتایج حاصل از این پژوهش می‌تواند جهت ایجاد ارتباط و همسویی میان اعضا و مسئولین تعاونی‌ها مفید واقع شود.
4) نتایج حاصل از این پژوهش می‌تواند به‌عنوان عاملی برای تقویت کارکردهای افراد عضو در تعاونی‌های تولیدی مؤثر واقع شود.
5) این پژوهش می‌تواند به ادارات و موسساتی که مستقیماً در ارتباط با شرکت‌های تعاونی هستند (اداره تعاون کار و رفاه اجتماعی، جهاد کشاورزی، صنایع تولیدی) کمک شایانی بکند.
1-10- موانع پیش روی پژوهش
مهم‌ترین موانعی که برای انجام این کار پژوهشی پیش‌بینی شده است عبارت‌اند از:
1) کمبود منابع فارسی و لاتین با توجه به نو بودن عنوان پژوهش
2) کند بودن روند تکمیل پرسشنامه‌ها با توجه به عدم آشنایی روستاییان با مفاهیم و اصطلاحاتی چون توانمندسازی روانشناختی و شاخص‌های مربوط به آن
3) عدم همکاری روستاییان در مراحل جمع‌آوری اطلاعات به دلیل بی‌اعتمادی نسبت به تعاونی‌ها
4) با توجه به گستردگی و اهمیت موضوع این پژوهش، جهت هر چه علمی‌تر شدن نتایج حاصل از آن، تجزیه ‌و تحلیل داده‌ها مدت‌زمان بیشتری موردنیاز خواهد بود.
1-11-روش و ابزار گردآوری داده‌ها
داده و اطلاعات موردنیاز این پژوهش با استفاده از روش‌ها و ابزارهای زیر جمع‌آوری گردیده است.
1- کتابخانه‌ای؛
2- به‌وسیله پرسشنامه‌ها؛
3- جستجو در شبکه‌های مجازی؛
4- استفاده از ترجمه مقالات لاتین مرتبط با موضوع؛
5- گردآوری داده‌های آماری از ادارات و سازمان‌های مربوطه

1-12- نرم‌افزارهای مورداستفاده
نرم‌افزار Arc GIS برای ترسیم نقشه محدوده موردمطالعه.
نرم‌افزار spss18 که برای وارد کردن اطلاعات پرسش نامه و انجام تجزیه‌ و تحلیل‌های آماری و آزمون فرضیات مورداستفاده قرار گرفت.

فصل دوم
مبانی نظری و پیشینه تحقیق

2-1- مفهوم تعاون و شرکت‌های تعاون
در فرهنگ معین تعاون به معنی یکدیگر را یاری‌کردن و به هم یاری‌کردن هست و در لغت‌نامه دهخدا، “هم‌پشت شدن”، “یکدیگر را یاری‌کردن”، “بعضی قوم بعضی دیگر را یاری‌کردن” و “باهم مددکاری یکدیگر را کردن” برابر واژه تعاون آمده است. در فرهنگ لغات انگلیسی وبستر Cooperation کلمه‌ای مرکب است که از دو بخش ترکیب‌شده یکی Co که در زبان لاتین به معنی “باهم” و دیگری Operation از ریشه لاتینی Operei مشتق شده و معنی “عمل” و “کارکردن” را دارد و درنتیجه Cooperate به معنی “کارکردن باهم” و Cooperation عمل “همکاری”، “تشریک‌مساعی” و “شرکت در انجام یک کار مشترک” است (صفری و همکاران، 1388: 16).
درباره شرکت‌های تعاونی تعاریف مختلفی از جانب صاحب‌نظران مطرح‌شده است. در بررسی حاضر تعریفی که در سی‌ویک مین کنگره اتحادیه بین‌المللی تعاون (I.C.A) در سال 1995 در منچستر برگزار شد، مبنا قرار می‌دهیم. بر طبق آن تعریف، تعاونی، انجمنی مستقل و متشکل از افرادی است که به‌طور داوطلبانه برای تأمین نیازهای مشترک اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اعضاء تأسیس‌شده و فعالیت خود را با مشارکت و با مدیریت دموکراتیک به اجرا درمی‌آورد (Ortmann & King,2007:41)؛ و نیز تعاون17، یعنی به هم کمک کردن و مدد رساندن که انجام آن مستلزم همکاری و مشارکت دو یا چند نفر است. تعاون به معنای وسیع و عام آن همانا همکاری و مشارکت دسته‌جمعی مردم در حل مشکلات اقتصادی و اجتماعی خودشان است (امینی، 1372: 45). افزون بر این موریس کولومین18 (1346) شرکت تعاونی را موسسه‌ای مشترک می‌داند (مالکیت آن متعلق به اعضا می‌باشد و یا سرمایه آن از طریق سهام اعضا شکل‌گرفته است) که هدف آن تأمین و ارضای نیازها است. بر این اساس تعدادی اصول و قواعد تشکیلاتی نتیجه می‌شود که وظیفه دارد روابط اجتماعی و اقتصادی اعضا را بررسی و تعیین نماید. علیرضا شیروانی (1368)، در کتاب اقتصاد تعاون، شرکت تعاونی را سازمانی مرکب از گروهی از اشخاص که به تشابه نیازهای یکدیگر پی برده معرفی می‌نماید که به سبب رشد فکری، به این باور رسیده‌اند که از راه اتحاد و همکاری با دیگران و کار دسته‌جمعی می‌توانند بهتر و مؤثرتر از تلاش انفرادی در رفع نیازهای مشترک و بهبود وضعیت مادی و اجتماعی خویش موفق گردند (صفری و همکاران، 1388: 18)
واژه تعاون را نخستین بار رابرت اوون19 انگلیسی در مقابل واژه رقابت به کاربرد. کلمه تعاون به معنی یاری‌ نمودن، انجام عمل متقابل، باهم مهربانی کردن، همکاری، کمک کردن به یکدیگر، کار مشترک، ترکیبی از خودیاری و کمک متقابل و بالاخره همیاری استعمال می‌شود، در مجموع بهترین منظور از تعاون کارگروهی و همکاری است. شرکت تعاونی نیز شرکتی است مرکب از اشخاص حقیقی و یا حقوقی که به‌منظور رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی و از طریق خودیاری و کمک متقابل و همکاری مطابق با اصولی که در قانون مطرح است تشکیل می‌شود. عوامل تشکیل‌دهنده یک تعاونی به‌جای فردیت، مبتنی بر جمع است. ازاین‌رو ماهیت جمعی فکر کردن و جمعی عمل کردن را با خود به همراه دارد. ثانیاً در تعاون سود شخصی به‌عنوان محور و یا هدف اصلی نیست و آراء و عقاید دیگران، حتی اگر حداقل سهام را داشته باشند مورداحترام واقع می‌شود (محمدی، 1386: 36). مفهوم و فلسفه تعاونی آن است که با تلاش و کوشش خودی بیش از حمایت و پشتیبانی بهاداده شود تا از این طریق استعدادهای نهفته‌ی اعضاء شکوفا گردد. (حیدری ساربان، 1383: 114).
در تعریف مختصر و جامع می‌توان گفت تعاونی‌ها نهادهای مردمی‌اند که با برخورداری از ویژگی‌های یک واحد اقتصادی و تجاری دارای ارزش‌های اجتماعی نیز می‌باشند و صرفاً از جنبه ظاهری خود مرکز فعالیت اقتصادی‌اند و در ورای این نمای ظاهری، تحول اجتماعی نیز نهفته است (لهسایی زاده، 1388: 55). به‌ عبارت‌ دیگر شرکت‌های تعاونی را در سه ویژگی می‌توان تعریف کرد. اولاً آن‌ها به‌وسیله گروه‌های مردم ساخته‌شده است که یک نیاز یا مشکل مشترک دارند. دوماً سازمانی است که آزادانه به‌وسیله افراد از دارایی‌هایشان تشکیل‌شده است. سوم اینکه این سازمان‌ها به‌صورت دموکراتیک برای دستیابی به اهداف مشترکشان اداره می‌شود (Adman Chambo,2009:4). همچنین شرکت‌های تعاونی یک سازمان کسب‌وکار‌است که ازنظر قانونی مانند دیگر سازمان‌ها فعالیت می‌کند، اما این نهاد کسب‌وکار از لحاظ ساختار آن، هدف، مالکیت، نظارت، سرمایه‌گذاری و انتقال سود با دیگر نهادها متفاوت است. تعاونی یک‌نهاد کسب‌وکار مبتنی بر دموکراسی است. همه اعضاء در سیاست‌ها و تصمیم‌گیری شرکت فعال دارند (Garnevska,2011:23).


پاسخ دهید